عباس اقبال آشتيانى

285

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

بود و ايلخان غالب ايام خود را به شكار و اشتغالات ديگر مىگذراند . پذيرفتن سفراى خارجى و مذاكرهء با ايشان را وزرا عهده‌دار مىشدند و همين مسئله توليد اختلاف و حسادت بين امرا و وزرا مىكرد . غازان تمام اين مهمات را شخصا به عهده گرفت و جميع عمال را از خرد و بزرگ مطيع امر و محكوم دستورهاى شخصى خود نمود و به كارها مركزيت داد به شكلى كه همه كفايت و عقل و كاردانى او را تصديق كردند و خواهى نخواهى مصلحت‌بينى او را در معضلات امور بر آراء خود مقدّم داشتند . در عهد او هر وقت فرستاده‌اى از خارجه مىرسيد مستقيما به خدمت غازان هدايت مىشد و ايلخان بجاى اينكه يكى از وزرا را مأمور مذاكرهء با او كند شخصا از او پذيرائى مىنمود و با ايشان از تاريخ مملكت و وقايع و سياست ممالكشان گفتگو مىكرد تا آنجا كه همگى از فصاحت و كمال او دچار بهت و اعجاب مىشدند . اهل ادب و حكمت و فضل را دوست مىداشت و غالبا با ايشان مىنشست و در محضر آن جماعت سؤالاتى طرح مىنمود . از اديان و مذاهب و ملل و نحل اطلاعات كافى داشت و اكثر اوقات با فرق مذهبى مختلفه مباحثه و مناظره مىكرد . در تشخيص ميزان لياقت و كفايت اشخاص نيز خبير بود و هركس را به اندازهء فضل و كارآمدگى بمقامى كه درخور آن بود مىگماشت و كمتر بغرض مغرضين و سعايت سخن‌چينان گوش فرا مىداد و بر خلاف در سياست و تنبيه خطاكاران فوق‌العاده سخت و بىرحم بود و در صورتى كه از عمال و زيردستان و سران قشونى او ظلم و تعدّى و تجاوز مىديد ايشان را به سختى مجازات مىكرد . زمام نفس خود را نيز كاملا در دست داشت و هيچ حركتى كه نمايندهء شهوت‌رانى او باشد از او سرنزده بلكه كسانى را كه مرتكب بىناموسى مىشدند بشدّت مورد مؤاخذه قرار مىداد و چون در اجراى ياساهاى خود كه ذيلا بذكر آنها مىپردازيم بىنهايت مراعى و سختگير بود دورهء حكومت او نيز در خونريزى و سخت‌كشى از هيچيك از دوره‌هاى ديگر عقب نمانده است . قواعد و ياساهاى غازانى - غازانخان براى ترفيه حال رعيت و وصول منظم ماليات و رفع ظلم و تعدى و حسن اداره كارها قواعد و ياساهائى وضع نموده و بسيارى از آداب و مراسمى را كه از پيش معمول بوده و او نمىپسنديده و آنها